Fréttatilkynning: NordAN sendir frá sér ályktun sem var samþykkt á allsherjarþingi NordAN þann 8. október 2026 í Þórshöfn, Færeyjum.

Verndun ungmenna með ströngum aldurstakmörkum fyrir áfengisnotkun

Aldurstakmarkanir eru ein af grundvallar verndarreglum áfengisstefnunnar. Þær staðfesta að börn og ungmenni eru sérstaklega viðkvæm fyrir áfengistengdum skaða og ættu að njóta verndar gegn snemmbúnum áhrifum, auðveldari aðgengi og áfengismiðaðri umgjörð.

Hins vegar eru áfengistengd aldurstakmörk í auknum mæli dregin í efa eða útþynnt á ýmsa vegu. Tillögur koma fram varðandi lækkun lágmarkskaupaldurs, að leyfa yngra fólki að selja eða bera fram áfengi, eða að auka atvinnumöguleika þeirra á börum, veitingastöðum og öðrum stöðum þar sem notkun áfengis er almenn.

Þessar breytingar geta verið kynntar sem hagnýtar lausnir á skorti á vinnuafli, atvinnuhindrunum eða ósamræmi í gildandi löggjöf, og eru stundum settar fram sem hjálp til við ungmenni að öðlast fyrstu starfsreynslu sína eða sem tjáning á trausti til ungmenna. Hins vegar ættu efnahagsleg og stjórnsýsluleg rök ekki að vega þyngra en verndun ungs fólks. Lækkun aldursmarka gæti aukið útsetningu ungs fólks fyrir áfengi, komið þeim í aðstæður þar sem viðskiptavinir eru ölvaðir, aukið líkur á að þau byrji að drekka fyrr og veikt víðtækari lýðheilsu skilaboð um að áfengi sé ekki venjuleg neysluvara.

Styrking gagnagrunns fyrir áfengisstefnu

Á undanförnum árum hafa vísindaleg gögn um neikvæð áhrif áfengis aukist verulega. Rannsóknir halda áfram að sýna fram á skýr tengsl milli notkunar áfengis og fjölbreytts heilsufarslegs og félagslegs skaða, þar á meðal áhrifa á heilaþroska, geðheilsu, meiðslahættu og langtíma sjúkdóma. Ungt fólk er sérstaklega viðkvæmt, þar sem líkami þeirra og heili eru enn að þróast, sem gerir snemmbúna útsetningu sérstaklega skaðlega.

Þessi vaxandi gagnagrunnur styður við mikilvægi þess að viðhalda sterkri og árangursríkri áfengisstefnu. Í stað þess að réttlæta veikingu núverandi aðgerða styður hún greinilega þörfina á að viðhalda og, þar sem nauðsyn krefur, styrkja varnir eins og aldursmörk.

Í ljósi þessa eru engar vísindalegar röksemdir fyrir því að lækka aldursmörk eða á annan hátt draga úr þeim varnarráðstöfunum sem vernda ungt fólk fyrir áfengistengdum skaða. Þvert á móti ættu stefnumótandi ákvarðanir að endurspegla vaxandi þekkingu og forgangsraða forvörnum, heilsu og öryggi fram yfir skammtíma efnahagsleg eða stjórnmálaleg sjónarmið.

Þó að mikilvægt sé að viðurkenna og styðja vaxandi sjálfstæði og ábyrgðargetu ungmenna, ætti traust að koma fram á þann hátt að það verði ekki fyrir óþarfa áhættu, sérstaklega á sviði þar sem þegar eru langvarandi og almennt viðurkennd vandamál tengd ungmennum og áfengi. Að veita örugg, aldurshæf tækifæri til vinnu, þátttöku og ákvarðanatöku er uppbyggilegri leið til að byggja upp traust en að setja ungt fólk í umhverfi þar sem áfengisneysla er lykilatriði. Að vernda ungt fólk með skýrum aldursmörkum grefur ekki undan trausti; þvert á móti endurspeglar það skuldbindingu við velferð þeirra og viðurkennir að verndun heilsu þeirra og þroska verður að vera forgangsverkefni.

NordAN hvetur stjórnvöld og löggjafarvald á Norðurlöndum og í Eystrasaltsríkjunum til að:

• Viðhalda sterkum lágmarksaldursmörkum fyrir áfengiskaup og, í löndum þar sem aldursmörk eru lág, vinna að því að hækka þau;
• Banna atvinnu ungmenna við aðstæður sem krefjast þess að þau selji, beri fram eða meðhöndli áfengi í óviðeigandi eða óöruggu umhverfi;
• Meta fyrirhugaðar lagabreytingar frá sjónarhóli lýðheilsu, barnaverndar og vinnuverndar;
• Tryggja skilvirka aldursstaðfestingu og framfylgd þar sem áfengi er selt löglega;
• Draga úr hvers kyns fjarsölu og heimsendingu áfengis;
• Forðast að veikja viðurkenndar öryggisráðstafanir vegna skammtímahagsmuna eða viðskiptahagsmuna.

Sterk og samræmd aldursmörk eru einn af hornsteinum árangursríkrar áfengisstefnu og hjálpa til við að seinka upphafi áfengisneyslu þeirra sem byrja, draga úr skaða og gera það ljóst að vernd barna og ungmenna verður að vera áfram forgangsverkefni áfengisstefnunnar.

https://www.nordicalcohol.org/resolutions/2026-alcohol-age-limits